Kort geleden hoorde ik de schrijver Springer (die ik overigens niet ken en van wie ik nog nooit wat gelezen heb) op de radio zeggen dat een schrijver er altijd aan moet denken dat hij de lezer niet mag vervelen en dat hij of zij daarom zo kort en bondig mogelijk moet schrijven. Niet dat ik het beter wil weten dan een professionele schrijver, maar het komt mij toch voor dat deze uitspraak van Springer niet klopt of in ieder geval maar een halve waarheid is. Natuurlijk is het wel waar dat men de lezer niet moet lastig vallen met allerlei vervelende details. Dat wil echter nog niet zeggen dat de schrijver daarom maar zo kort mogelijk van stof moet zijn. Want hoe kort en bondig iets ook geschreven is, het kan immers altijd nog wel korter? Wie alles zo kort mogelijk wil hebben, zou ook kunnen zeggen: ‘Ik lees van een boek of verhaal even een samenvatting en dan weet ik het wel weer.’ Als die samenvatting of korte schets van het verhaal echter de interesse opwekt, dan wil de lezer meer details weten en kennisnemen hoe het geschreven is.

Iemand kan bijvoorbeeld schrijven: ‘Mijn grootmoeder van moeders zijde woonde bij ons in. In bejaardenhuizen zaten alleen de allerarmsten.’ Dit is wel kort en bondig, nietwaar?
Maar lees nu eens wat grootmeester Simon Carmiggelt van deze gegevens maakt: ‘Mijn grootmoeder van moeders zijde, die ik ‘opoe’ noemde omdat je voor het gebruik van ‘oma’ minstens van adel moest zijn, woonde toen ik nog een kind was bij ons in. Dat hóórde zo, in die tijd. In bejaardeninrichtingen, die vanbuiten een grauwe gestichtskleur hadden en vanbinnen geverfd schenen te zijn met de uitwerpselen van neerslachtige reptielen, borg men in die jaren alleen armlastige oudjes op, teneinde er te boeten voor het feit dat ze zo lang hadden geleefd.’ (Uit het verhaal ‘Zingen’ in de bundel ‘Zelfportret in stukjes’.)

De verhalen van Carmiggelt staan vol met dergelijke vindingrijke zinnen.
Maar die zinnen moeten het niet hebben van kort- en bondigheid, maar van de schrijfstijl, de humor en de originaliteit.
In een verhaal zou bijvoorbeeld kunnen staan: ‘Ik zag een speeltuin met een wip. En ook nog drie varkens.’ Dan zal de lezer waarschijnlijk zeggen: ‘Wat kan mij dat schelen? Ik heb vaak genoeg een speeltuin en een paar varkens gezien, daar hoef ik niet ook nog eens over te lezen. Wat een vervelende zeur die schrijver.’
Maar ook deze weinig belangwekkende feiten weet de geniale Carmiggelt weer zo te beschrijven, dat het een plezier is om te lezen:
‘In een volstrekt verlaten speeltuin leunde de wip doodmoe op de aarde. In een wei, wat verderop, stonden drie enorme varkens. We hebben ze aandachtig van nabij bekeken, want dat vonden ze goed. Varkens zijn de schepper ontvallen in een spotzieke stemming. Ze zijn de enige dieren op aarde die de indruk maken dat ze vergaten zich aan te kleden voor ze van huis gingen. De hoogst onpraktisch bevestigde flaporen hangen permanent over hun ogen, maar als ze daardoor wat kippig rondscharrelen, wekken ze geen vertedering, maar de gedachte aan een karbonade.’ (Uit ‘In het woud’ in de bundel ‘De vrolijke jaren’.)

In verscheidene verhalen van Carmiggelt gebeurt in feite zo goed als niets, maar hij weet er altijd weer een boeiend en grappig verhaal van te maken. Aan de andere kant zijn er mensen die de meest fantastische avonturen hebben beleefd, maar hun verhalen erover zijn niet om door te komen. Nu moet ik wel toegeven dat dergelijke verhalen mij ook weinig interesseren. Verhalen over mensen die van alles beleefd hebben in de jungle van Afrika of met een raket naar de maan zijn geweest, zijn aan mij niet besteed. Maar zelfs als het onderwerp de lezer eigenlijk niet interesseert, kan een goede schrijver er nog wel wat van maken door zijn manier van schrijven.

Wat mij brengt tot de conclusie: het onderwerp of het thema in een boek of verhaal doet er niet veel toe. Een goede schrijver kan zelf nog een mooi verhaal maken van een hondendrol en een slechte schrijver brengt zelfs de meest interessante onderwerpen om zeep. Het is veel belangrijker hoe iets wordt geschreven dan wat en waarover. Oftewel: de schrijfstijl is belangrijker dan het onderwerp.

Categorieën: Diversen

21 reacties

prikkels · 17 augustus 2005 op 13:09

Go Carmiggelt! Maar een column, neen dat niet. Eerder een verhandeling. Wel leuk geschreven, maar meer door de Carmiggeltuitdrukkingen dan het conterfeitsel zelf.

Eddy Kielema · 17 augustus 2005 op 13:16

Deze column was nou niet bepaald kort en bondig. Eén klein voorbeeldje van Carmiggelt was voldoende geweest om je punt duidelijk te maken. F. Springer is overigens een uitstekend schrijver. Aanraders van hem zijn: ‘Tabee, New York’, ‘Bougainville’ en ‘Sterremeer’. Klasskieke ‘minimalisten’ zijn natuurlijk Willem Elsschot en Nescio: prachtige boeken en geen woord teveel.

Wright · 17 augustus 2005 op 14:43

Van mij mag iedere schrijver zeggen en schrijven wat hij of zij wilt. Uiteindelijk bepaal ik als lezer zelf wel wat me boeit.

Troy · 17 augustus 2005 op 15:31

[quote]”Oftewel: de schrijfstijl is belangrijker dan het onderwerp”[/quote] Hier ben ik het niet helemaal mee eens. Alvorens ik een boek lees, wil ik toch wel eerst weten waar het boek over gaat. Als het onderwerp mij niet aanspreekt, koop ik het boek niet.

Aan de andere kant: Boudewijn buch hield mij altijd gekluisterd aan de televisie. Zelfs de meest oninteressante onderwepen wist hij voor mij nog boeiend te verwoorden. Misschien ben ik in die zin ook wel bevattelijker voor het gesproken dan voor het geschreven woord.

Wat betreft het kort en bondig schrijven: dit hangt ook weer volledig af van de schrijfstijl en het gekozen onderwerp. Ik ben zelf een kort en bondige schrijver omdat ik er naar streef om in zo min mogelijk zinnen de fantasie van de lezer zoveel mogelijk zelf in werking te stelllen. Voorwaarde is wel dat die zinnen wel in die mate geconstrueerd moeten zijn waardoor ze die fantasie ook daadwerkelijk oproepen. Verder moet de lezer dan natuurlijk ook over enige fantasie beschikken.

Schrijvers zoals Carmiggelt staan bekend om hun wollige taalgebruik en juist om hun oog voor detail. Dat maakt ze de grote schrijvers die ze zijn: hun geweldige observatievermogen.

je column is inderdaad meer een soort essay, maar dat maakt niet uit. Het mooie van cx is, dat er plaats is voor vele categorieen. Je essay blijft discusiabel. Er bestaan geen vastomlijnde en feitelijke argumenten omtrent je betoog. Het is allemaal aan de lezer wat hij of zij ervan vindt.

Grt Troy

Geertje · 17 augustus 2005 op 20:11

[quote]De verhalen van Carmiggelt staan vol met dergelijke vindingrijke zinnen.[/quote]

Met dan eveneens in het achterhoofd, het lijzige stemgeluid van Carmiggelt.

Het hangt zelfs van mijn stemming af of een schrijver mij boeit of niet. Erg he ?

😉

Outsider · 17 augustus 2005 op 22:07

Ben je nu klaar, Geertje? Dat je een naar persoon bent, dat weet ik nu wel.

Li · 17 augustus 2005 op 22:41

[quote]Een goede schrijver kan zelf nog een mooi verhaal maken van een hondendrol en een slechte schrijver brengt zelfs de meest interessante onderwerpen om zeep. [/quote]

Ik ben het nog nooit zo met je eens geweest.
Je hebt helemaal gelijk.

Li

Outsider · 18 augustus 2005 op 07:36

[quote]Deze column was nou niet bepaald kort en bondig. Eén klein voorbeeldje van Carmiggelt was voldoende geweest om je punt duidelijk te maken. [/quote]
Heb ik soms beweerd dat kort en bondig schrijven noodzakelijk is? En ik had beter niet 1 of 2 maar 10 voorbeelden van Carmiggelt kunnen geven, omdat hij de beste columnist/korte verhalenschrijver is die we ooit gehad hebben en waar alle schrijvers op deze site heel wat van zouden kunnen leren.

[quote]Hier ben ik het niet helemaal mee eens. Alvorens ik een boek lees, wil ik toch wel eerst weten waar het boek over gaat. Als het onderwerp mij niet aanspreekt, koop ik het boek niet[/quote]

Vanzelfsprekend wel mee eens. Maar zoals je zelf al zegt: iemand als Boudewijn Buch kon zelfs oninteressante onderwerpen boeiend maken. Ik ben bijv. weinig geïnteresseerd in katten en kroegverhalen, maar zoals Carmiggelt erover schrijft, boeit het toch.

[quote]Ik ben het nog nooit zo met je eens geweest.[/quote]

Bedankt, eindelijk wat steun in de rug.

Louise · 18 augustus 2005 op 07:46

Sluit me bij Li aan wat betreft het schrijven van korte en lange verhalen en romans.
Details zijn ongelooflijk belangrijk en dan hoeft het niet bondig geschreven te worden.
Mits er maar niet herhaald wordt!
Het is de kunst bij zowel lange en korte verhalen dat het boeiend blijft, dat er geen overbodig woord in staat. En soms staat er in een kort zinnetje veel overbodigs, soms in een lange zin helemaal niet.

Bij een column, waarin je je punt wil duidelijk maken, iets wil bereiken ben ik zeker voor kort en bondig. Daarom is het juist bij een kort stukje van belang dat ieder woord belangrijk is. Alle ballast weg.

bert · 18 augustus 2005 op 07:50

Carmiggelt, vroeger mocht ik er soms voor opblijven. Volgens mij was het nog zwart wit televisie. Dit soort herinneringen blijven.
Mooi geschreven Outsider.

Dees · 18 augustus 2005 op 09:11

Outsider, probeer nou gewoon eens een keer de reacties te lezen zonder je aangevallen te voelen. Dit is toch een beetje sneu aan het worden? Gewoon een keertje niet en dan nog een keer niet en voor je het weet heb je iets geleerd over menselijke interactie en reageer je geciviliseerd en kun je ook eens een kritiekpuntje incasseren, time to grow up.

Dat gezegd hebbende, over naar je column. Beschrijvend schrijven is niet voor iedereen weggelegd. Het is leuk om zintuiglijke ervaringen in je zinnen te stoppen om ze op te smukken, maar niet iedereen is er even bedreven in. ik ben van mening dat het echte korte en bondige schrijven een veilige manier is van schrijven. De stukjes die je aanhaalt van Carmiggelt, leuk. Je column ook trouwens. Nou je reacties op reacties nog.

Persoonlijke aanvallen, NOT DONE 😡

WritersBlocq · 18 augustus 2005 op 09:14

Aardige column.
Zie verder de opbouwende kritiek van Dees.

Ma3anne · 18 augustus 2005 op 09:38

Zowel kort en bondig als uitgebreid kan adequaat zijn. Ligt er aan wat voor soort tekst je schrijft. Kun je zo in zijn algemeenheid eigenlijk niets over zeggen, denk ik.

Ow outsider, wat heppie toch een kort lontje.:-P

Outsider · 18 augustus 2005 op 10:12

Dees, je snapt er geen donder van. Geertje wijdt er een heel stuk aan om uiting te geven aan haar minachting voor Balkenende en heeft geen greintje oog voor de grote kwaliteiten die hij ook heeft.
Als ik lovend schrijf over Carmiggelt, is alles wat ze kan zeggen een aanmerking op zijn lijzige stemgeluid. Mensen die zo over anderen oordelen vind ik nare mensen. En dan heb ik het nog niet eens over de vervelende kritiek van haar op mijzelf.
Steeds weer krijg ik te horen dat ik niet tegen kritiek kan, maar het lijkt mij meer dat velen hier zelf niet tegen kritiek kunnnen. Ik hoef maar een kleine opmerking te maken over homofielen bijv. of iedereen valt over mij heen.
Tegen WB heb ik alleen gezegd dat ze niet te snel moet oordelen als ze de situatie niet goed kent. Daar viel iedereen ook over en WB is er weken later nog steeds kwaad over.

prikkels · 18 augustus 2005 op 15:15

Tskkkkkk ssstttttttttt. Was jij ook niet degene die een column over de vrijheid van meningsuiting schreef? Als je van mening bent dat jij overal je mening over mag geven, omdat je recht hebt op vrijheid van meningsuiting. [quote]In mijn epistels breek ik mij nogal eens het hoofd hierover. Is mijn kritiek wel gerechtvaardigd en spot ik niet te veel? Als ik bijvoorbeeld schrijf dat ik de meeste (niet alle) peperdure design meubels spuuglelijk vind, dan zullen er ongetwijfeld wel verscheidene mensen in hun wiek geschoten zijn omdat zij juist wel houden van design meubels. Het is nooit leuk om te horen dat iemand je kostbare interieur waar je zo trots op bent eigenlijk maar kut vindt. Moet ik het om die reden dan maar niet schrijven? Ik vind van niet, want mijn gedachten en gevoelens hebben ook recht van bestaan en die moet ik kunnen uiten.[/quote]Gun anderen dan ook dat recht om hun mening te uiten op jouw columns, want dat is gewoon een kwestie van smaak. Je vindt iets leuk, goed, humoristisch of slecht, wanstaltig of triest en dat mag best gezegd worden. Of de manier waarop je reageert naar je medecolumnisten toe. Ook hun gedachten en gevoelens hebben recht van bestaan. Je gaf aan dat je het zo jammer vond dat je zo weinig reacties kreeg op andere sites waarop je schreef. Tja als ik alles zo overzie, kan ik me dat best indenken. Je ontvlamt al als je alleen maar denkt dat je kritiek krijgt. Oeffffffff dit is geen korte en bondige reactie, maar ik heb de afgelopen dagen al jouw columns, reacties en jouw reacties daarop gelezen en het komt gewoon niet lekker over. Waarom is iemand een naar persoon in jouw ogen omdat hij/zij het niet eens is met je? Of omdat hij/zij een eigen mening heeft over hetgeen wat je schrijft. Ook dat is het recht op vrijheid van meningsuiting lijkt mij.

Verder over je columns: sommige zijn leuk, sommige wel aardig, 1 juweeltje gelezen anderen zijn weer tenenkrommend. Maar ja dat is mijn mening.

Outsider · 18 augustus 2005 op 16:07

[quote]Waarom is iemand een naar persoon in jouw ogen omdat hij/zij het niet eens is met je?.[/quote]

Niet omdat iemand het niet met mij eens is, maar dat heb ik al diverse keren uittentreure uitgelegd.
Wie het nu nog niet snapt, die snapt het maar niet. En verder kap ik er hier mee. Ik zend hier nooit weer iets in.

Shitonya · 18 augustus 2005 op 16:43

Wat ben je toch een aansteller Outsider, dat je je zo laat beinvloeden door anderen hun mening.
Maar goed, even wat citeren…

`een schrijver er altijd aan moet denken dat hij de lezer niet mag vervelen en dat hij of zij daarom zo kort en bondig mogelijk moet schrijven. `
Hier zit een kern van waarheid in. Kort en bondig is relatief, want wat voor iemand kort is, kan voor een ander voldoende zijn of zelfs veel.
Maar het begin klopt wel helemaal: je mag een lezer absoluut niet vervelen. Want de kans is groot dat wanneer je een lezer verveelt, je geen goede schrijver/schrijfster bent omdat je de interesse van de lezer niet kan vasthouden. Als de lezer wil slapen mag je hem wel vervelen, maar ik denk niet dat iemand om die reden iets gaat lezen.

En uitgaand van dit alles kan ik vaststellen dat jij me al na enkele zinnen gruwelijk verveelt. Dus Springer heeft wel gelijk
🙂

Raindog · 18 augustus 2005 op 17:58

Shitonya, ik ben tot het diepst van mijn tenen geroerd door zoveel openheid. Maar waarom verdenk ik de tranen in mijn ogen ervan door het afschuwelijke lachen om jouw reactie te komen?

😆

Fred · 18 augustus 2005 op 19:31

Wat ben ik blij dat ik over dit stuk en het vorige (vrijheid van meninsuiting) mijn kop heb gehouden.
Soms ben ik dan trots op mezelf.
Maar ga dan nu niet vragen wat ik ervan vond.
Zo en nu ff lekker werken. Leve de politiek.
Oja… en binnenkort ben ik weer terug in dit theater.
Rust is goed maar niet te lang.

Raindog · 18 augustus 2005 op 19:43

Soms is het een komen en een gaan….

Fred? Ik kan niet wachten!

sally · 18 augustus 2005 op 22:20

outsider, het is je weer gelukt.

Ik denk dat jij meer mensen tegen de haren in strijkt dan andersom.

Maar ik denk dat jij stiekum enorme veel lol beleefd aan de reakties.

Ik vond je column wel aardig. Meer wel wat langdradig. Op een columnpagina is kort en bondig toch effectiever.
En mocht je opwinding echt zijn, dan vind ik het sneu voor je zelf.
Ik beleef persoonlijk meer plezier aan het positief communiceren met de CX ers.
veel liefs
Sally

Geef een antwoord