De rijdende engel

Het was op de N356, tussen Tietjerksteradeel en Dantumadeel. Daar reed een forse blauwe gezinswagen mij tegemoet. In een flits ontwaarde ik het bekende logo: De rijdende rechter. Wat een buitenkans om het neusje van de zalm van de Nederlandse rechtspraak in actie te zien. Omdraaien dus en erachteraan. Een kwartiertje later reed ik het pittoreske Metslawier binnen. Voor een fraaie twee-onder- een-kapwoning bracht de rijdende rechter zijn SUV tot stilstand. Daar stapte hij uit, goedgecoiffeurd, met gedateerde designbril en getogen in een donkerblauw confectiepak. Alsof hij rechtstreeks uit een bestuursvergadering van de NCRV was weggereden. Even later zag ik hem met de bewoners, een echtpaar van een jaar of zestig, naar een half afgemetseld of half ingestort – dat kon ik niet goed zien – muurtje lopen. De rijdende rechter haalde een meetlint uit de zak van zijn colbert en leek wat maten op te nemen. Hij wende zich tot het stel, keek hen met een serieuze blik aan en hield zijn beide handen zo’n 20 cm van elkaar. Zij knikten bedeesd, handen werden geschud en de rijdende rechter liep terug naar zijn auto.

Een rit van een kleine twee uur over ’s heeren wegen volgde en bracht ons in een rustige lommerrijke buurt in het sympathieke Ootmarsum. Hij stapte naar binnen in een rijtjeshuis. Er verstreek een kwartier zonder noemenswaardige activiteiten. Ik besloot de benen eens te gaan strekken. Ik liep achter de bewuste woning toen ik ineens de magistraat boven de schutting uit zag steken. Hij stond op een gammele ladder en haalde net zijn meetlint uit zijn zak en legde die langs wat takken van een fraaie berk, loodrecht boven de schutting. Hij keek veelbetekenend naar beneden, waarschijnlijk waren enkele paren vragende ogen op hem gericht, en hij hield zijn beide handen zo’n 20 cm van elkaar. “Iedereen heeft zijn expertisegebied,” dacht ik, “en de rijdende rechter is gespecialiseerd in erfafscheidingen.”

Na weer zo’n twee uur in de auto – hij heet niet voor niets de rijdende rechter – reed hij de oprijlaan op van een boerderij in Riel, onder de rook van Tilburg. De rechter knielde neer achter een uit de kluiten gewassen geit en haalde zijn onvermijdelijke meetlint tevoorschijn. Ik zag hem nog net met een vertrokken gezicht zijn handen zo’n 20 cm van elkaar houden alvorens hij ze uitvoering begon te wassen. Ik heb achteraf begrepen dat het hier om een geschil ging of de zojuist aangeschafte dekgeit wel aan gemaakte beloftes zou voldoen. Dat zit met die 20 cm volgens mij wel goed.

Tot zover een dagje op stap met de rijdende rechter. Laten we eerlijk zijn, hoe kneuterig wil je het hebben? Die kneuterigheid vind je ook terug in de tot rechtszaal omgebouwde studio in Zaandam, waar de rechter zijn zittingen pleegt te houden. Tot de nok toe gevuld met treurige gezichten, waarschijnlijk mensen die bij de te behandelen zaken zijn betrokken, aangevuld met NCRV-leden.

Maar dan gebeurt er iets opmerkelijks, iets magisch. De mobiele scherprechter komt de zaal binnen en toont zich zowaar slagvaardig. Bijna on-Nederlands klinkt het na wat inleidende volzinnen:“Dit is mijn vonnis, en het is bindend. Hier moet u het mee doen.” Just like that!! Niets meer en niets minder. Zo simpel en doeltreffend kan rechtspraak dus zijn. Het oubollig aandoend vooronderzoek krijgt een vervolg met een vlijmscherpe “recht voor zijn raap”, haast autocratische, uitspraak. Het heeft mij aan het denken gezet over de manier waarop in Nederland, maar ook ver daarbuiten, de rechtspraak kan worden vereenvoudigd. De rijdende rechter als trendsetter voor een nieuwe jurisprudentie.

Ik zie een aantal mooie tv-momenten aan de horizon gloren. Ik bedoel, stelt u zich eens voor, de rijdende rechter ergens in een greppel langs de snelweg tussen Ljubljana en Belgrado, in de weer met zijn meetlint. En een week later treffen we zijn Mitsibishu op de stoep geparkeerd voor het Vredespaleis in Den Haag. “Tja meneer Karadzic, dit is mijn uitspraak. Hier moet u het mee doen!”

Of de rijdende rechter met zijn meetlint op een wankele ladder in Bethlehem tegen een muur, die heel wat meer reden tot klagen geeft dan de Klaagmuur even verderop. Iets later bij de Verenigde Naties in New York: “Meneer Netanyahu, u hebt de muur voor een belangrijk deel op het grondgebied van uw buren geplaatst, zelfs dusdanig dat liefst 280 vitale waterbronnen niet meer door hen zijn te bereiken. U dient uw muur dusdanig te verplaatsen dat deze waterbronnen weer bereikbaar zijn voor de rechtmatige bewoners en bovendien wil ik vanuit overwegingen op het gebied van horizonvervuiling de maximale hoogte beperken tot een meter. Deze uitspraak is bindend en beroep ertegen is niet mogelijk. Hier moet u het mee doen.” De rijdende rechter als expert op het gebied van erfafscheidingen. Die soms wel erg ver terug in de tijd gaan.

Ja, ik realiseer het mij ineens, de rijdende rechter is de reddende engel voor langslepende juridische conflicten. En voor de kijkcijfers van NCRV-programma’s. Ik stel dan ook voor om het programma om te dopen tot “De rijdende Engel”. Mits de NCRV zich in deze enigszins blasfemische titel kan vinden.